➤ ಪೊಲೀಸರು ಅಥವಾ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದಾಗ (Detention), ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನವು ನೀಡಿರುವ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯು (24-Hour Rule) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಂಧನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ (Formal Arrest) ಸಮಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ (Actual Detention) ನಿಖರವಾದ ಸಮಯದಿಂದಲೇ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
➤ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

  • ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರ: ತ್ರಿಪುರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾದಕವಸ್ತು (NDPS) ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ, ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಂಶಯಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ ಸಮಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 'ಅರೆಸ್ಟ್' ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಮಯಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಧಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಡೆಸಿತು.
  • ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿರುವುದರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 22(2)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಬಂಧಿತ' (Arrested) ಮತ್ತು 'ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ' (Detained) ಪದಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ. ತನಿಖೆ ಅಥವಾ ಶೋಧದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು, ಅಧಿಕೃತ ಬಂಧನ ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
  • ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ: 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವಾಗ, ಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಲು ತಗಲುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರತುಪಡಿಸಬಹುದು. ಶೋಧ, ವಶ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮಿತಿಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

➤ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 22(2) [Article 22(2)]: ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ದಮನಕಾರಿ ಅಥವಾ ಮನಸೋಇಚ್ಛೆ ಬಂಧನದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು (Fundamental Right - Part III) ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮುಂದೆ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ (ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು.
➤ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು (BNSS, 2023): ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ, 2023ರ (BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 58 ಕೂಡ ವಾರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
➤ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ: ವಿಧಿ 21 (ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 22 ಒದಗಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ NDPS ಕಾಯ್ದೆ) ನೆಪದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ.