➤ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಮಲೀಲಾ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ, ಗುಜರಾತಿನ ಗರಬಾ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ (ನಾಡಹಬ್ಬ) ದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಕಲೆ, ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಹಬ್ಬಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.
➤ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನವಮಿ ಆಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, 1610 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಬರೋಬ್ಬರಿ 400 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.
➤ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ: ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ದುರ್ಗಾ ಮಾತೆಯ ಅವತಾರವಾದ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯು ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೇ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದರ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾರುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ದಿನ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
➤ ಜಂಬೂಸವಾರಿ: ವಿಜಯದಶಮಿಯ ವೈಭವದ ಮೆರವಣಿಗೆ: ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಜಂಬೂಸವಾರಿ (Jamboo Savari).
- ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿರಾಜ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ದಸರಾ ಆನೆಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದವರೆಗೆ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾತಂಡಗಳು, ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು (Tableaux) ದೇಶ-ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
- ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು (Panjina Kavayathu): ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ದೀಪಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಪಂಜಿನ ಕವಾಯತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಹಬ್ಬದ ಸಮಾರೋಪವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
➤ ದಸರಾ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು (2026): ಈ ಬಾರಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ಅರಮನೆ ದೀಪಾಲಂಕಾರ: ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುವ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ನೋಟ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ.
- ಆಹಾರ ಮೇಳ (Aahara Mela): ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ತಿನಿಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಡುಗೆಗಳ ರುಚಿ ಸವಿಯಲು ಅವಕಾಶ.
- ಪುಷ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶನ (Flower Show): ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಹೂವಿನ ಲೋಕ.
- ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ (Dasara Exhibition): ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ.
- ಕಬಡ್ಡಿ, ಕುಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು.
➤ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ: ಭಾರತದ ದಸರಾ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಅವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿವೆ. UNESCO (ಯುನೆಸ್ಕೋ) ತನ್ನ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ:
1. ರಾಮಲೀಲಾ (Ramlila): ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಈ ಕಲೆಗೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ.
2. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ (Durga Puja): ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಬೃಹತ್ ಪೆಂಡಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಉತ್ಸವವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.
3. ಗುಜರಾತಿನ ಗರಬಾ ನೃತ್ಯ (Garba): ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಈ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನೃತ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ.