➤ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ‘ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನ’ (Hyderabad Liberation Day) ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1948 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಅಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ (Indian Union) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.
➤ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಿಜಾಮನ ಆಡಳಿತ:
- ನಿಜಾಮನ ಆಡಳಿತ: 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಾಗ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು 7ನೇ ನಿಜಾಮ ಮೀರ್ ಉಸ್ಮಾನ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.
- ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಅಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಇಂದಿನ ತೆಲಂಗಾಣ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ’ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
- ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಟಿಲ್ ಒಪ್ಪಂದ (Standstill Agreement): 1947 ರ ನವೆಂಬರ್ 29 ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಿಜಾಮನ ನಡುವೆ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ನಿಜಾಮ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
➤ ರಜಾಕಾರರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೋರಾಟ
- ರಜಾಕಾರರು: ಖಾಸಿಂ ರಿಜ್ವಿ ನೇತೃತ್ವದ 'ರಜಾಕಾರ್' ಎಂಬ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮೇಲೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದವರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿತು.
- ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಯಕರ ಪಾತ್ರ: ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಮಾನಂದ ತೀರ್ಥ, ಸರ್ದಾರ್ ಶರಣಗೌಡ ಇನಾಂದಾರ್, ಹೆಚ್.ಆರ್. ಅಳವಂದಿಕರ್ ಮುಂತಾದ ಮಹನೀಯರು ನಿಜಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಜನಪರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು.
➤ ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ (Operation Polo) - ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ: ನಿಜಾಮನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅಂದಿನ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ("ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ") ಅವರು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು.
- ಆರಂಭ: 1948 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13 ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ‘ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ’ (ಪೋಲೀಸ್ ಆಕ್ಷನ್) ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
- ಸೇನಾ ನಾಯಕತ್ವ: ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಜೆಯಂತೊ ನಾಥ್ ಚೌಧರಿ (J.N. Chaudhuri) ವಹಿಸಿದ್ದರು.
- ಶರಣಾಗತಿ: 5 ದಿನಗಳ ತೀವ್ರ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ, 1948 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ನಿಜಾಮನ ಸೈನ್ಯದ ಕಮಾಂಡರ್ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಸಯ್ಯದ್ ಅಹಮದ್ ಎಲ್ ಎಡ್ರೂಸ್ ಶರಣಾದರು. ನಿಜಾಮನು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು
➤ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: 1947 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಬೀದರ್, ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ 7 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು 1948 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ದಿನವನ್ನು "ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನ" (Kalyana Karnataka Liberation Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. 1956 ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಈ ಭಾಗಗಳು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ) ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡವು.