➤ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಚಂಡ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ, ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಾಕಿ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯು ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 'ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ' (Standing Committee for Judicial Wellness) ಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ.
➤ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ:
- ರಚನೆ: ಈ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10 ರಂದು ರಚಿಸಿದರು.
- ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ. ವಿ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರು ಈ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
- ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು:
  - ಡಾ. ಸವಿತಾ ಮಲೋತ್ರಾ (ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞೆ)
  - ರಜತ್ ಮಿತ್ರ (ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ)
  - ಮೃಣಾಲ್ ಕನ್ವರ್ (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಕೀಲರು)
  - ಆರತಿ ಸಿಂಗ್ (ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಕೇಂದ್ರದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್)
➤ ಸಮಿತಿ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಕೇಂದ್ರ (Centre for Research and Planning) ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕ್ಷೇಮದ ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು:
1. ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಹೊರೆ (Case Burden)
2. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಭಾವ
3. ನಿರಂತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು
4. ಪದೇ ಪದೇ ಆಗುವ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು
5. ವೃತ್ತಿಪರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನದ ಕೊರತೆ (Work-Life Balance)
➤ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು:
- ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪರಿಹಾರ ರೂಪಿಸುವುದು.
- ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.
- ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು.
- ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು.
➤ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ಷೇಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು:
- ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್: 2021ರಲ್ಲಿ 'ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ' (Judicial Health and Wellbeing Strategy) ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಗೌಪ್ಯ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಹಾಗೂ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ.
- ಅಮೆರಿಕ (USA): ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 2018ರಿಂದಲೇ 'ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಿತಿ' ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದೆ.
- ಚೀನಾ: 2019ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ 'ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಕಾನೂನು' (Judges Law) ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವೃತ್ತಿಪರ ಸೌಲಭ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
- ನೌರು ಘೋಷಣೆ (Nauru Declaration - 2024): 2024 ಜುಲೈ 25 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದ 'ನೌರು ಘೋಷಣೆ'ಯು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.
- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು (UNGA) ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ 25 ರಂದು 'ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ಷೇಮ ದಿನ' (International Day of Judicial Wellbeing) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿದೆ.
➤ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕೆ ಇದರ ಅಗತ್ಯ:
1. ನ್ಯಾಯದ ಗುಣಮಟ್ಟ: ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಅವರ ತೀರ್ಪುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ವಿತರಣೆಯ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
2. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ: ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
3. ಸಮಗ್ರ ವಾತಾವರಣ: ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕಾರ್ಯಪರಿಸರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.