➤ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇ 3 ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 'ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ'ವನ್ನು (World Press Freedom Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಲು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಈ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಈ ವರ್ಷದ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದ 2026ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ (Theme): ಶಾಂತಿಯುತ ಭವಿಷ್ಯದ ರೂಪಿಸುವಿಕೆ: ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. (Shaping a Future at Peace: Promoting Press Freedom for Human Rights, Development and Security.)
➤ 1991ರಲ್ಲಿ ನಮೀಬಿಯಾದ ವಿಂಡ್‌ಹೋಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕುರಿತು ಮಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಈ ದಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ನಂತರ 1993ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇ 3 ರಂದು ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.
➤ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
- ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.
- ಪತ್ರಕರ್ತರ ರಕ್ಷಣೆ: ವೃತ್ತಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಥವಾ ಕೊಲೆಯಾಗುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು.
- ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ: ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.
- ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾಗುವ ಅನಗತ್ಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು.
➤ ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು: ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 'ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ'ದಲ್ಲಿ (World Press Freedom Index) ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. 2026ರ ವರದಿಗಳನ್ವಯ ಭಾರತವು 157ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲಿನ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡಗಳು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾದ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ.
➤ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(a): ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ನೇರವಾಗಿ 'ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದರೂ, 19(1)(a) ವಿಧಿಯಡಿ ನೀಡಲಾದ 'ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಅಡಕವಾಗಿದೆ.