➤ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (RTE - Right to Education Act, 2009) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP 2020) ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ (Single-Teacher) ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದೇಶದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (UDISE+) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದಲ್ಲೇ 4ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
➤ UDISE+ : Unified District Information System for Education Plus (ಸಮಗ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ಲಸ್).
  • ನಿರ್ವಹಣೆ: ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಇಲಾಖೆ (Department of School Education & Literacy).
  • ಕಾರ್ಯ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸರ್ಕಾರಿ, ಅನುದಾನಿತ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ, ಶಿಕ್ಷಕರ ವಿವರ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ನೈಜ-ಸಮಯದ (Real-time) ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.
➤ ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ: ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಿ, ಅನುದಾನಿತ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಒಟ್ಟು 1,00,843 ಶಾಲೆಗಳು ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
1. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ಅತ್ಯಧಿಕ): 16,357
2. ಜಾರ್ಖಂಡ್: 9,827
3. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: 9,269
4. ಕರ್ನಾಟಕ: 8,042
5. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ: 7,874
6. ರಾಜಸ್ಥಾನ: 7,200
7. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: 6,769
➤ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಶಿಕ್ಷಕರ ಅನುಪಾತ: ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸರಾಸರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಶಿಕ್ಷಕರ ಅನುಪಾತವು (PTR) ಮಾನದಂಡಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ:
  • ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಹಂತ: 19 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 1 ಶಿಕ್ಷಕ (19:1)
  • ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತ: 15 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 1 ಶಿಕ್ಷಕ (15:1)
ಸವಾಲು: ಈ ಸರಾಸರಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅಭಾವ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ.
➤ ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು:
  • ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿತ: ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರು 1 ರಿಂದ 5 ನೇ ತರಗತಿವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರ.
  • ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡ: ಬೋಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆ, ಶಾಲಾ ದಾಖಲಾತಿ, UDISE+ ಡೇಟಾ ಎಂಟ್ರಿ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
  • ಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಗೈರುಹಾಜರಿ: ಶಿಕ್ಷಕರು ರಜೆ ಪಡೆದಾಗ ಅಥವಾ ತರಬೇತಿಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಶಾಲೆಗೆ ರಜೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
  • ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಕುಸಿತ: ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೋಧನೆ ಸಿಗದೆ ಪೋಷಕರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.