➤ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO) ಒಂದೆಡೆ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಚಂದ್ರಯಾನ-5 ಮತ್ತು ಗಗನ್‌ಯಾನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭರದಿಂದ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ದಿಕ್ಕೂಚಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ‘ನಾವಿಕ್’ (NavIC) ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ನೂತನ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಚಿವ ಜಿತೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
➤ ನಾವಿಕ್ (NavIC) ಸೇವೆ ಸ್ಥಗಿತ ಹಾಗೂ NVS-03 ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ:
  • ಸಮಸ್ಯೆ: ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ಜಿಪಿಎಸ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ‘ನಾವಿಕ್’ (Navigation with Indian Constellation - NavIC) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನೇವಿಗೇಶನ್ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.
  • ಕಾರಣ: ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಡೆರಹಿತ ಸೇವೆ ನೀಡಲು ಕನಿಷ್ಠ 4 ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳ (Operational Satellites) ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
  • ಪರಿಹಾರ: ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಇಸ್ರೋ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ 'NVS-03' ಎಂಬ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ನೇವಿಗೇಷನ್ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
➤ ಚಂದ್ರಯಾನ-5 (LUPEX) ಯೋಜನೆ: ಜಾಗತಿಕ ಸಹಯೋಗ: 
  • ಜಂಟಿ ಸಹಯೋಗ: ಭಾರತದ ISRO (ಲ್ಯಾಂಡರ್) ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ JAXA (ರೋವರ್).
  • ಉಡಾವಣೆ: ಜಪಾನ್‌ನ H-3 ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಉಡಾವಣೆ (ಸಾಧ್ಯತೆ: 2028).
  • ಜಾಗತಿಕ ಬೆಂಬಲ: NASA ಮತ್ತು ESA ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 7 ಪೇಲೋಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯ.
  • ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ: ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹಾಗೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಹುಡುಕುವುದು.
  • ಕಾರ್ಯಾವಧಿ: ರೋವರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ 100 ದಿನಗಳ ಕಾಲ (ಸುಮಾರು 3.5 ತಿಂಗಳು) ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
➤ ಗಗನ್‌ಯಾನ-1 (Gaganyaan-1) ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸಿದ್ಧತೆ: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಾನವಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಯಾದ ‘ಗಗನ್‌ಯಾನ-1’ ರ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು, ಯಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಜೋಡಣೆ (Integration) ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ರಹಿತ (Uncrewed) ಗಗನ್‌ಯಾನ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಉಡಾವಣೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.