ಕಾಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆ ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ-ಪರಂಪರೆ ತಾಣ' ಗೌರವ

➤ ಭಾರತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆ (Kalinjar Fort) ಈಗ ಹೊಸ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ 16ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು (Geological Survey of India - GSI) ಕಾಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆಯ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ-ಪರಂಪರೆ ತಾಣ' ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ.
➤ ಜಿಎಸ್ಐನ ಉತ್ತರ ವಲಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಿಂಜರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ವರ್ಷಗಳ ಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.
➤ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವ: ಎಪಾರ್ಕಿಯನ್ ಅನ್-ಕನ್ಫಾರ್ಮಿಟಿ: ಕಾಲಿಂಜರ್ ಬೆಟ್ಟವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ಎಪಾರ್ಕಿಯನ್ ಅನ್-ಕನ್ಫಾರ್ಮಿಟಿ' (Eparchaean Unconformity) ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2.5 ಶತಕೋಟಿ (250 ಕೋಟಿ) ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ 'ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡ್ ಗ್ರಾನೈಟ್' ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 1.2 ಶತಕೋಟಿ (120 ಕೋಟಿ) ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ 'ಕೈಮೂರ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಟೋನ್' (ಮರಳುಗಲ್ಲು) ಪದರವಿದೆ.
ಈ ಎರಡು ಶಿಲಾ ಪದರಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 1.3 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅಂತರವಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ವಿಕಾಸದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
➤ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಂಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆಯು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೀಲಕಂಠ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯವು ಸಮುದ್ರ ಮಥನದ ವೇಳೆ ವಿಷ ಸೇವಿಸಿದ ಶಿವನು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಈ ಕೋಟೆಯು ಮೌರ್ಯರು, ಗುಪ್ತರು, ಚಂದೇಲರು ಹಾಗೂ ಮೊಘಲರಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚೇದಿ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.