➤ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 16ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವೋದ್ಯಮ ದಿನವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ನವೋದ್ಯಮ (Startup) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ನವೀನ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಈ ದಿನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು 2022ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವೋದ್ಯಮ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.
➤ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಇಂಡಿಯಾ: 2016ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು ‘ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಬದಲು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. 2026ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಹತ್ವದ ಉಪಕ್ರಮವು 10 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಉಪಕ್ರಮದ ದಶಕ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಇಂದು ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನವೋದ್ಯಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ “ನವೋದ್ಯಮ ದಿನವು ಭಾರತದ ಯುವಜನರ ಧೈರ್ಯ, ನವೀನ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ದಿನವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
➤ ಭಾರತೀಯ ನವೋದ್ಯಮ (Start-up) ಕ್ಷೇತ್ರವು  (2025ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ) ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು,ಇಂದು ವಿಶ್ವದ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನವೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಸುಮಾರು 21 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, 73,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೇವಲ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 4 ರಿಂದ 120ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ (GDP) ಇವು ಇಂದು ಶೇ. 10 ರಿಂದ 15 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.
➤ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳು:
=> ರಾಜ್ಯಗಳು: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.
=> ವಲಯಗಳು: ಐಟಿ (IT), ಆರೋಗ್ಯ (Healthcare), ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನವೋದ್ಯಮಗಳಿವೆ.
=> ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಕೇವಲ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲದೆ, ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್‌ಗಳು Tier-II ಮತ್ತು Tier-III ನಗರಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿವೆ.
➤ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು:
=> Startup India Seed Fund Scheme (SISFS): ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ನೆರವು ನೀಡಲು ₹945 ಕೋಟಿ ಹಂಚಿಕೆ.
=> Fund of Funds for Startups (FFS): ₹10,000 ಕೋಟಿ ನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ.
=> MAARG ಪೋರ್ಟಲ್: ನವೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ (Mentorship) ನೀಡುವ ವೇದಿಕೆ.
=> ಅಟಲ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಮಿಷನ್ (AIM): ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಬೆಳೆಸಲು 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
➤ ನವೋದ್ಯಮಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವ ಇಲಾಖೆ: DPIIT (ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ)