➤ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ నేಪಾಳ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ನೇಪಾಳ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ (NRB) ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಡಿಲಿಕೆ ಮಾಡಿವೆ.
  • ಸುದ್ದಿ ಮುಖ್ಯಾಂಶ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ₹200 ಮತ್ತು ಹೊಸ ₹500 ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
  • ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ: ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹25,000 ವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ತರಲು/ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅವಕಾಶ.
  • ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್: ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನೇಪಾಳ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ (Nepal Rastra Bank - NRB) ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
  • ಹಿನ್ನೆಲೆ: 2016ರ ಭಾರತದ ನೋಟು ಅಮಾನೀಕರಣ (Demonetisation) ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ಸರಣಿಯ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಈ ಮೊದಲು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು.
➤ ನಿಯಮ ಸಡಿಲಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ: 2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನೋಟು ಅಮಾನೀಕರಣದ ನಂತರ, ಆರ್‌ಬಿಐ (RBI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ₹200, ₹500 ಮತ್ತು ₹2000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಕಲಿ ನೋಟು ಭೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ನೇಪಾಳವು ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ₹100 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 30% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾರತದವರಾಗಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ₹100ರ ನೋಟುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ನೇಪಾಳ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ಹೊಸ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
➤ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ:
  • ನೇಪಾಳ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ (NRB): ಇದು ನೇಪಾಳದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದೆ (ಭಾರತಕ್ಕೆ RBI ಇದ್ದಂತೆ).
  • ಕರೆನ್ಸಿ ಪೆಗ್ಗಿಂಗ್ (Currency Pegging): ನೇಪಾಳಿ ರೂಪಾಯಿ (NPR) ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ (INR) ಜೊತೆ ಸ್ಥಿರ ವಿನಿಮಯ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (₹1 INR = 1.60 NPR).
  • ತೆರೆದ ಗಡಿ (Open Border): 1950ರ ಭಾರತ-ನೇಪಾಳ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಾಗರಿಕರು ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಬಹುದು.