➤ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇ 30 ರಂದು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1987 ಮೇ 30 ರಂದು ಗೋವಾ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು, ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದ 25 ನೇ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿತು. 2026 ರ ಮೇ 30 ರಂದು ಗೋವಾ ತನ್ನ 39 ನೇ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ದಿನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪಣಜಿಯ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಖ್ಯಾತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮಾರಿಯೋ ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
➤ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಳ್ವಿಕೆ (Portuguese Rule): ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಗೋವಾ ಮಾತ್ರ ಸುಮಾರು 450 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 1510 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಫೋನ್ಸೋ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನನಿಂದ ಗೋವಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕರೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಗೋವಾವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.
➤ ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್ - 1961 (Operation Vijay): ಗೋವಾವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 'ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್' (Operation Vijay) ಎಂಬ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು. 1961 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 19 ರಂದು ಗೋವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡು ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ 19 ಅನ್ನು 'ಗೋವಾ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನ' (Goa Liberation Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
➤ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ - 1967 (Goa Opinion Poll): ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ ಗೋವಾವನ್ನು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಗೋವಾವನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಕೇಳಿಬಂದಾಗ, 1967 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಪರೂಪದ 'ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ' (Opinion Poll) ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಗೋವಾದ ಜನತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ ಹಾಕಿದರು.
➤ ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ - 1987: ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಂತರ, 1987 ರ ಮೇ 30 ರಂದು 'ಗೋವಾ, ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು ಮರುಸಂಘಟನೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1987' ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದವು.
➤ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 56ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1987 ರ ಮೂಲಕ ಗೋವಾವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು (Uniform Civil Code) ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯ