* ಭಾರತವು ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಮೈತ್ರಿ–II (Maitri II) ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರವು 2032ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
* ಮೈತ್ರಿ–II ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, 1989 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಳೆಯ ಮೈತ್ರಿ–I ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಶಿರ್ಮಾಚರ್ ಓಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಭಾರತವು 1981ರಲ್ಲಿ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು; ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗೋತ್ರಿ 1989ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು.
=> ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರಗಳು: i) ಮೈತ್ರಿ (ಪೂರ್ವ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ) ii) ಭಾರತಿ (ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗ)
=> ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: i) ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಿಮಶಾಸ್ತ್ರ ii) ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ iii) ವಾತಾವರಣ ವಿಜ್ಞಾನ, ಭೂಕಂಪಶಾಸ್ತ್ರ
* ಮೈತ್ರಿ–II ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಆಗ ಇದನ್ನು 2029ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಯೋಜನೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, 2032ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು ₹2,000 ಕೋಟಿ ಆಗಿದ್ದು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಸುಮಾರು 7 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ.
* ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ,ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MoES)ವು ಪೂರ್ವ ಹೂಡಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ₹29.20 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ, ಸ್ಥಳ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿ (DPR) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾದ ಡಾ. ಜಿತೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
* ಮೈತ್ರಿ–IIಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವು ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಷಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು ಆಗಿದೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಅಧ್ಯಯನ, ಹಿಮನದಿಗಳ ವರ್ತನೆ (ಗ್ಲೇಶಿಯಾಲಜಿ), ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮೈತ್ರಿ–IIಯ ಮಹತ್ವದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
* ಮೈತ್ರಿ–IIಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:-
- ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು
- ಐಸ್–ಕೋರ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
- ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು
- ವಿಸ್ತೃತ ವಾತಾವರಣ ವೀಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
- ಬಲಿಷ್ಠ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಾಧ್ಯ.
* ಮೈತ್ರಿ–II ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಹಾಗೂ ನಿಖರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಡೇಟಾ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದು, ಮೈತ್ರಿ–II ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Antarctic Treaty System) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಧ್ರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿದೆ.